ต่างฝ่ายต่างเป็นหนี้ หักกลบลบหนี้เองได้เลยไหม

ยอดคงเหลือในตารางยังไม่ใช่ผลทางกฎหมาย

ถ้าเราต้องจ่ายคู่ค้า แต่คู่ค้าก็ค้างเงินเราอยู่ การหักตัวเลขออกจากกันในตารางยังไม่พอจะยืนยันว่าหนี้ระงับแล้ว ต้องตรวจว่าเป็นคู่กรณีเดียวกัน หนี้แต่ละฝ่ายมีลักษณะและกำหนดชำระอย่างไร รวมถึงมีข้อห้ามหรือข้อต่อสู้หรือไม่ การหยุดจ่ายยอดที่ถึงกำหนดโดยสรุปเองอาจสร้างข้อพิพาทเพิ่ม

ตัวอย่างเช่น บริษัท ก เป็นเจ้าหนี้ของบริษัท ข แต่ผู้ที่เป็นหนี้บริษัท ข คือกรรมการของบริษัท ก เป็นการส่วนตัว ยังไม่ใช่หนี้ระหว่างบุคคลคู่เดียวกันเพียงเพราะกรรมการเป็นคนติดต่อ ต้องแยกชื่อคู่สัญญาและฐานะที่ลงนามก่อนคำนวณ

เงื่อนไขพื้นฐานและการแสดงเจตนา

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 341 วางหลักเรื่องบุคคลสองฝ่ายต่างมีหนี้ต่อกัน วัตถุแห่งหนี้เป็นอย่างเดียวกัน และหนี้ทั้งสองถึงกำหนดชำระ หักได้เท่าจำนวนที่ตรงกัน แต่ยังมีข้อยกเว้นเรื่องสภาพแห่งหนี้และเจตนาที่คู่กรณีแสดงไว้ จึงไม่ใช่ว่าหนี้เงินทุกคู่หักกันได้เสมอ

มาตรา 342 กำหนดให้ฝ่ายหนึ่งแสดงเจตนาต่ออีกฝ่าย และการแสดงเจตนานั้นจะมีเงื่อนไขหรือเงื่อนเวลาเริ่มต้นหรือสิ้นสุดไม่ได้ โดยมีผลย้อนหลังถึงเวลาที่หนี้อาจหักกันได้ครั้งแรก เรื่องวันมีผลจึงต้องตรวจข้อเท็จจริง ไม่ควรใช้วันที่แก้ตารางบัญชีแทนวันที่กฎหมายพิจารณา

ตัวอย่างที่ต้องอ่านพร้อมสมมติฐาน

สมมติ ก ต้องชำระ ข 100,000 บาท และ ข ต้องชำระ ก 60,000 บาท ทั้งสองเป็นหนี้เงินที่ถึงกำหนด ไม่มีข้อต่อสู้หรือข้อห้าม และมีการแสดงเจตนาที่ชอบด้วยกฎหมาย ยอดที่หักกันคือ 60,000 บาท เหลือ ก ต้องชำระ 40,000 บาท ตัวอย่างนี้ไม่นับดอกเบี้ย ค่าใช้จ่าย หรือหนี้อื่น และไม่ได้ยืนยันสิทธิของกรณีจริง

ถ้ายอด 60,000 บาทเป็นเพียงค่าเสียหายที่ฝ่ายหนึ่งประเมินเองและอีกฝ่ายมีข้อต่อสู้ ต้องให้ทนายตรวจสิทธิเรียกร้องก่อน มาตรา 344 กำหนดข้อจำกัดสำหรับสิทธิที่ยังมีข้อต่อสู้ อย่าเปลี่ยนตัวเลขที่ยังพิพาทให้เป็นหนี้ยืนยันแล้วเพียงเพื่อให้ตารางหักกันลงตัว

กรณีที่ควรหยุดให้ตรวจเป็นพิเศษ

กฎหมายยังมีข้อจำกัดเกี่ยวกับหนี้จากการอันมิชอบด้วยกฎหมาย สิทธิเรียกร้องที่ศาลสั่งยึดไม่ได้ และหนี้ที่ได้มาภายหลังคำสั่งศาลห้ามลูกหนี้คนที่สามใช้เงินตามมาตรา 345–347 หากเกี่ยวกับการอายัด การโอนสิทธิ หรือมีหลายหนี้พร้อมดอกเบี้ย ควรตรวจบทเฉพาะและลำดับการหัก ไม่ใช้ตัวอย่างง่ายข้างต้นแทน

เตรียมสัญญา ใบแจ้งหนี้ หลักฐานส่งมอบและชำระ วันครบกำหนด หนังสือโต้แย้ง และข้อความที่เคยแจ้งหักหนี้ให้ B Law Firm ตรวจ แยกแต่ละหนี้เป็นหนึ่งแถวพร้อมชื่อคู่กรณีและแหล่งหลักฐาน หากมีหมายศาลหรือวันนัดให้แจ้งทันที การเตรียมนี้ช่วยกำหนดคำตอบและขั้นตอน ไม่ใช่คำรับประกันว่าจะหักหนี้สำเร็จ

แหล่งอ้างอิง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 341–348 (สำเนาเผยแพร่โดยตำรวจ)
• B Law Firm: บริการกฎหมาย